Eigenschappen van hout

Hout heeft ontzettend veel positieve eigenschappen. Het is sterk, veelzijdig, goed te bewerken en relatief eenvoudig te onderhouden. Bovendien is hout recyclebaar, biologisch afbreekbaar en heeft het een prachtige natuurlijke uitstraling.

Hout is echter ook een natuurproduct. Geen enkele boom is hetzelfde en daardoor kan ook ieder houten product er anders uitzien. Denk hierbij aan verschillen in kleur, structuur, noesten, vochtgehalte, maatvoering en vorm. Ook kan hout onder invloed van temperatuur en luchtvochtigheid krimpen, uitzetten of kromtrekken.

Is dat erg? Meestal niet. Veel van deze kenmerken horen bij hout en hebben geen invloed op de kwaliteit, sterkte of levensduur. Het is wel belangrijk om te weten wat je kunt verwachten en waar je vóór de verwerking op moet letten. In deze blog leggen we de belangrijkste eigenschappen van hout uit.

Kwaliteit en duurzaamheid

Wij vinden kwaliteit ontzettend belangrijk. Wanneer je iets in onze webshop koopt, mag je verwachten dat je geschikte en kwalitatief goede bouwmaterialen ontvangt. Toch kan hout bij de eerste beoordeling soms oneffenheden of kleurverschillen laten zien waarover je twijfelt.

Hout is een natuurproduct. Omdat geen enkele boom hetzelfde groeit, kunnen houten planken, palen en balken onderling verschillen. Ook de houtsoort, groeiomstandigheden, manier van zagen, bewerking, opslag en het vochtgehalte hebben invloed op het uiterlijk en de maatvoering.

Veel van deze natuurlijke eigenschappen doen niets af aan de bruikbaarheid of kwaliteit van het hout. Als alleen volledig rechte, gladde en egaal gekleurde delen gebruikt zouden worden, zou veel geschikt hout verloren gaan. Dat zou zonde zijn, zeker omdat een boom tientallen jaren nodig heeft om te groeien.

Door natuurlijke kenmerken te herkennen en het hout op de juiste manier te verwerken, zorgen we er samen voor dat bruikbaar hout niet onnodig wordt verspild.

Het hout zelf

Noesten en kwasten

Noesten en kwasten ontstaan op plekken waar oorspronkelijk een tak uit de stam van de boom groeide. Zit het hout op deze plek stevig vast? Dan spreken we meestal van een noest. Gaat het om een losser gedeelte dat tijdens het drogen uit het hout kan vallen? Dan wordt dit vaak een kwast genoemd.

Noesten geven hout zijn natuurlijke en karakteristieke uitstraling. De hoeveelheid en grootte kunnen per plank en houtsoort verschillen. Over het algemeen geldt dat voordeliger constructiehout meer noesten en kwasten kan bevatten dan hout uit een hogere kwaliteitsklasse.

Bij het zagen, schroeven of monteren is het verstandig om rekening te houden met grotere noesten. Boor indien nodig voor en plaats bevestigingsmiddelen niet direct op de rand van een grote of losse kwast.

Merg en houtstralen

Met name in licht naaldhout kunnen donkere stroken of lijnen zichtbaar zijn. Dit kan merg zijn: het centrale gedeelte van de boom waaruit de boom tijdens de groei werd gevoed. Vanuit het merg kunnen ook houtstralen lopen, die eveneens mergstralen worden genoemd.

Merg en houtstralen zijn natuurlijke onderdelen van de boom. Ze kunnen het uiterlijk van het hout beïnvloeden, maar betekenen niet automatisch dat het hout van mindere kwaliteit is.

Hars

Veel constructiehout is afkomstig van harshoudende bomen, zoals vuren, grenen, Douglas en lariks. Daardoor kunnen harszakken of harsplekken op en in het hout aanwezig zijn.

Bij warm weer kan de hars vloeibaar worden en uit het hout lopen. Dit kan plakkerige plekken veroorzaken. Houd hier vooral rekening mee wanneer je het hout gebruikt voor tuinmeubelen, zitbanken of andere toepassingen waarmee je regelmatig in aanraking komt.

Uitgeharde hars kun je voorzichtig verwijderen met een harde borstel of een geschikt reinigingsmiddel, zoals terpentine. Test een middel altijd eerst op een onopvallende plek, omdat het de kleur of een aangebrachte afwerking kan beïnvloeden. De harsvorming neemt na verloop van tijd meestal af.

Oneffenheden van buitenaf

Krimpen, uitzetten, kromtrekken en scheuren

Hout kan ‘werken’. Daarmee bedoelen we dat het vocht uit de omgeving opneemt en weer afgeeft. Bij een hoge luchtvochtigheid kan hout uitzetten. In een warme of droge omgeving verliest het vocht en kan het krimpen, kromtrekken of scheuren.

Hierdoor kan de werkelijke maat enigszins afwijken van de maat die op de website staat vermeld. Voor hardhout rekenen we in de breedte met een tolerantie van ongeveer 4% en voor naaldhout met ongeveer 6%. In de lengte kan de maat ongeveer 1,5% afwijken.

Ook na montage blijft hout werken. Vooral bij buitentoepassingen krijgt het materiaal te maken met wisselende temperaturen, regen, zon en droogte. Kleine scheuren kunnen bij droog weer groter worden en zich bij vochtiger weer gedeeltelijk weer sluiten.

Je kunt de werking van hout niet volledig voorkomen, maar wel beperken. Zorg voor voldoende ventilatie, gebruik genoeg bevestigingspunten en houd bij de montage rekening met de juiste tussenruimtes en dilatatie. Bescherm opgeslagen hout bovendien tegen extreme weersomstandigheden.

Houten planken en balken kunnen door natuurlijke spanning en verandering van het vochtgehalte enigszins kromtrekken. Dit kan zich uiten in een lichte kromming, verdraaiing of bolling.

Beperkte kromming betekent niet direct dat het hout onbruikbaar is. Veel delen kunnen tijdens de montage rechtgetrokken en op meerdere punten bevestigd worden. De geschiktheid hangt af van de mate van afwijking, de afmetingen en de toepassing waarvoor het hout wordt gebruikt.

Controleer daarom altijd vóór de verwerking of het geleverde hout geschikt is voor jouw project. Heb je twijfels over een bepaalde plank, paal of balk? Verwerk deze dan nog niet en neem eerst contact met ons op.

Pinholes

In tropisch hardhout kunnen kleine ronde gaatjes voorkomen. Deze gaatjes worden pinholes genoemd. Ze zijn ontstaan door kleine insecten die in het land van herkomst in of rond de levende boom aanwezig waren en zich voedden met de sappen van de boom.

De insecten zijn na verwerking van het hout niet meer actief. De gaatjes wijzen daarom niet op een actieve aantasting door houtworm in Nederland. Pinholes kunnen zichtbaar blijven en horen bij de natuurlijke eigenschappen van bepaalde soorten tropisch hardhout. Door vocht kan het hout iets opzwellen, waardoor de gaatjes soms minder zichtbaar worden.

Schimmel

Wanneer hout vochtig is en onvoldoende kan ventileren, kan oppervlakkige schimmel ontstaan. We doen er bij de opslag alles aan om dit zoveel mogelijk te voorkomen, maar onder vochtige omstandigheden kan schimmelvorming nooit volledig worden uitgesloten.

Oppervlakkige schimmel betekent meestal niet dat het hout aangetast of onbruikbaar is. Laat het hout eerst goed drogen en zorg voor voldoende ventilatie. Daarna kun je de aanslag vaak verwijderen met een vochtige doek of een zachte borstel.

Blijven er zwarte schimmelvlekken zichtbaar? Dan kun je eventueel ontweringswater of een geschikte houtreiniger gebruiken. Volg altijd de gebruiksaanwijzing en test het middel eerst op een onopvallende plek.

Zwarte vlekken

Zwarte of donkerblauwe vlekken kunnen ontstaan door een reactie tussen looizuur, vocht en metaal. Looizuur komt van nature voor in verschillende houtsoorten. Wanneer het hout nat wordt of in aanraking komt met ijzerdeeltjes, gereedschap of metalen opslagmaterialen, kunnen donkere vlekken ontstaan.

Deze verkleuring heeft meestal geen invloed op de sterkte of duurzaamheid van het hout. Looizuurvlekken kunnen doorgaans worden behandeld met ontweringswater.

Zitten de zwarte vlekken vooral langs de randen of aan de bovenkant van de bestelling? Dan kunnen ze ook zijn ontstaan tijdens opslag of transport. In veel gevallen kun je deze plekken licht opschuren of behandelen met een geschikte houtreiniger.

Geïmpregneerde materialen

Onze steigerplanken, Channelply en verschillende andere geïmpregneerde materialen worden door middel van dompelimpregnatie behandeld. Hierbij wordt het hout in een impregneerbad ondergedompeld, zodat het impregneermiddel in en op het hout terechtkomt.

Deze behandeling geeft het hout een natuurlijke dompel-look. Het resultaat is niet volledig dekkend en kan daardoor lichter of minder egaal ogen dan gespoten, geschilderd of gebeitst hout.

Tijdens het drogen worden de planken vaak op tussenlatjes gelegd. Op deze contactpunten kunnen lichte strepen, drukplekken of kleurverschillen ontstaan. Dit is een gebruikelijk gevolg van het productieproces en betekent niet automatisch dat het product van onvoldoende kwaliteit is.

Wil je een egalere kleur? Dan kun je lichte plekken of kleurverschillen bijwerken met een bijpassende impregneervloeistof.

Verkleuring

Hout kan onder invloed van zonlicht, vocht en andere weersomstandigheden verkleuren. Dat geldt voor hout dat al gemonteerd is, maar ook voor materiaal dat bij ons op voorraad ligt.

Hout moet tijdens de opslag voldoende kunnen ventileren. Bij grote pakketten worden daarom ventilatielatten gebruikt. Hierdoor kunnen plaatselijk lichte kleurverschillen of afdrukken zichtbaar zijn. Na blootstelling aan licht en buitenlucht worden deze verschillen meestal geleidelijk minder opvallend.

De natuurlijke kleur van Lariks/Douglas kan worden omschreven als geel- tot roodbruin. Zonder behandeling blijft deze kleur niet behouden. Onder invloed van uv-straling kan de buitenzijde na verloop van tijd vergrijzen, terwijl de kern en andere delen juist lichter kunnen kleuren.

Dit kan ook voorkomen bij producten zoals Zweeds rabat, zowel bij onbehandelde als geïmpregneerde uitvoeringen. Iedere plank kan daarbij op een andere manier en in een ander tempo verkleuren.

Wil je de oorspronkelijke houtkleur zo lang mogelijk behouden? Behandel het hout dan bijvoorbeeld met Restol UV-olie. Houd er rekening mee dat ook behandeld hout periodiek onderhoud nodig heeft.

Kopscheuren

Tijdens het drogen verliest hout via de kopse kanten sneller vocht dan via de lengtezijde. Daardoor kunnen aan de uiteinden van planken, palen en balken scheuren ontstaan. Deze worden kopscheuren genoemd.

Kopscheuren komen van nature voor en kunnen zich door droog of warm weer verder ontwikkelen. Ook ons hout kan kopscheuren bevatten. Wij hanteren hierbij een tolerantie tot 30 centimeter.

Afhankelijk van de toepassing kunnen kopscheuren worden afgezaagd, gevuld of verstevigd. Bij grotere houten delen kunnen bijvoorbeeld kramplaten worden gebruikt om verdere scheurvorming te beperken.

Bewerkingen

Geschaafd & bewerkt hout

Hout is van nature een ruw product. Door het machinaal te schaven worden veel oneffenheden verwijderd en ontstaat een gladdere en strakkere uitstraling. Geschaafd hout splintert doorgaans minder, is prettig te verwerken en kan goed worden geschilderd of gebeitst.

Houd er rekening mee dat geschaafd hout door de bewerking kleiner is dan de oorspronkelijke zaagmaat. Door het schaven kan het hout ongeveer 4 tot 5 millimeter dunner worden in zowel de breedte als de dikte. De uiteindelijke maat kan daarnaast door het vochtgehalte en de natuurlijke werking van het hout enigszins variëren.

Ook geschaafd en geprofileerd hout blijft een natuurproduct. De volgende kenmerken kunnen voorkomen:

• Noesten en harszakken: deze komen van nature in het hout voor.
• Kleurverschillen: iedere plank heeft zijn eigen kleur en tekening.
• Machinesporen: lichte schaaf- of freesstrepen kunnen door de machinale verwerking zichtbaar blijven.
• Kleine scheurtjes en ruwe randjes: deze kunnen ontstaan door het drogen en bewerken van het hout.
• Splinters: plaatselijk kunnen kleine splinters of vezels aanwezig zijn.
• Maatafwijkingen: het hout kan door vocht, droging en bewerking iets afwijken van de aangegeven maat.
• Werking: hout kan na levering en montage nog krimpen, uitzetten, kromtrekken of scheuren.

Deze eigenschappen zijn gebruikelijk bij hout en doen binnen de geldende toleranties geen afbreuk aan de sterkte of duurzaamheid.

Verschillen tussen productiebatches

Bij geschaafd en geprofileerd hout kunnen beperkte verschillen voorkomen in de breedte, dikte, werkende breedte, profilering, mes-en-groefverbinding en aansluiting.

Hout wordt machinaal geschaafd en geprofileerd. Door verschillen in productiebatches, machine- en schaafinstellingen, gereedschap en het vochtgehalte van het hout kan een nieuwe partij enigszins afwijken van een eerder geleverde partij.

Twee partijen met dezelfde productomschrijving zijn daardoor niet altijd tot op de millimeter identiek. Dit is vooral belangrijk wanneer nieuw hout moet aansluiten op materiaal dat eerder is geleverd, al langere tijd opgeslagen ligt of al gemonteerd is. Ook bestaand hout kan door droging, vocht en natuurlijke werking van vorm en maat veranderen.

Heb je later extra hout nodig voor een bestaand project? Houd er dan rekening mee dat kleur, maatvoering en profilering enigszins kunnen afwijken van de oorspronkelijke levering.

Controleer het hout vóór verwerking

Controleer het geleverde materiaal altijd voordat je begint met zagen, schroeven, behandelen of monteren. Let daarbij onder andere op:

• de lengte, breedte en dikte;
• de werkende breedte;
• de profilering;
• de mes-en-groefverbinding;
• de aansluiting tussen verschillende delen;
• de kleur en behandeling;
• eventuele beschadigingen of vervormingen;
• de geschiktheid voor de gewenste toepassing.

Moet nieuw materiaal exact aansluiten op hout dat eerder is geleverd of al gemonteerd is? Dan adviseren we om vooraf een sample te vergelijken of contact met ons op te nemen. Zo kun je controleren of de maatvoering en profilering voldoende overeenkomen.

Heb je twijfels of constateer je een afwijking? Verwerk het materiaal dan nog niet en neem eerst contact met ons op. Geef ons de gelegenheid om het hout en de situatie te beoordelen. Waar mogelijk zoeken we samen naar een praktische oplossing.

Zodra hout is gezaagd, geschroefd, gebeitst, geïmpregneerd of op een andere manier verwerkt, is het vaak niet meer mogelijk om goed vast te stellen hoe het materiaal bij levering was. Controle vóór verwerking is daarom belangrijk.

Hout op de juiste manier opslaan

Kun je het hout niet direct verwerken? Zorg dan voor een droge, vlakke en goed geventileerde opslagplaats. Leg het materiaal op voldoende ondersteuningspunten en voorkom dat het rechtstreeks in contact komt met de grond.

Dek het hout indien nodig aan de bovenzijde af tegen regen, maar zorg ervoor dat lucht langs de zijkanten kan blijven circuleren. Bewaar hout niet langdurig onder een volledig afgesloten afdekzeil. Door temperatuurverschillen kan onder het zeil condens ontstaan, waardoor het hout juist vochtig wordt.

Onjuiste of langdurige opslag kan invloed hebben op:

• het vochtgehalte;
• de maatvoering;
• kromming en verdraaiing;
• scheurvorming;
• schimmelvorming;
• verkleuring;
• de algemene kwaliteit van het hout.

Ook goed opgeslagen hout kan blijven werken. Verwerk het daarom bij voorkeur zo snel mogelijk en controleer het materiaal opnieuw voordat je met de montage begint.

Klachten en retourmateriaal

Natuurlijke eigenschappen en beperkte productie- of maattoleranties betekenen niet automatisch dat een houtproduct ondeugdelijk is. Een noest, lichte kromming, kleurverschil, droogtescheur of beperkte maatafwijking kan bij hout horen zonder dat dit ten koste gaat van de bruikbaarheid.

Heb je een vraag of klacht over geleverd hout? Neem dan vóór verwerking contact met ons op en stuur duidelijke foto’s mee van het volledige product en de betreffende plek. Vermeld ook waarvoor je het hout wilt gebruiken. Zo kunnen we de situatie zo goed mogelijk beoordelen.

Is er met ons een vrijwillige retour afgesproken? Dan moet het materiaal binnen de afgesproken termijn en in de overeengekomen staat worden geretourneerd. Bij binnenkomst controleren we het retourmateriaal onder andere op:

• vocht en schimmelvorming;
• beschadigingen;
• kromming of vervorming;
• zaag-, boor- en schroefsporen;
• aangebrachte verf, beits of impregneermiddel;
• de algemene staat van het materiaal.

Een eventuele klacht wordt altijd beoordeeld aan de hand van het product, de houtsoort, de toepassing, de natuurlijke eigenschappen, de geldende toleranties en de daadwerkelijke situatie.

Goed voorbereid aan de slag

Hout is sterk, duurzaam en veelzijdig, maar ook levend materiaal dat reageert op zijn omgeving. Verschillen in kleur, structuur, noesten, vorm en maatvoering horen daar in beperkte mate bij.

Door het materiaal vóór verwerking goed te controleren, op de juiste manier op te slaan en rekening te houden met de natuurlijke werking, voorkom je veel problemen tijdens en na de montage.

Twijfel je of een bepaald product geschikt is voor jouw project of wil je nieuw hout laten aansluiten op een eerdere levering? Neem dan vóór het bestellen of verwerken contact met ons op. We helpen je graag met een passend advies.

Neem contact op

Hopelijk hebben we je met deze blog gerust kunnen stellen over jouw bestelling. Twijfel je toch over de kwaliteit van het hout? Of wil je weten hoe je de oneffenheden het best kunt bestrijden? Neem dan gerust contact met ons op. We staan je met plezier te woord!